Home / اجتماعی / احمد ظاهر؛ تك ستاره‌ی پر فروغ سپهر بلند موسيقى اصيل افغانستان

احمد ظاهر؛ تك ستاره‌ی پر فروغ سپهر بلند موسيقى اصيل افغانستان

در شامگاه واپسین روز احمد ظاهر؛ تك ستاره‌ی پر فروغ سپهر بلند موسیقى اصیل خراسان، یاد و نام او را گرامی می داریم. امروز بود كه دژخیم استبداد و الحاد، حنجرهٔ طلایى و سلطان موسیقى پاپ كل جغرافیاى زبان فارسى را به رگبار خون بست و با توطیه یى ننگین سیاسى نماد هنر موسیقى اصیل خراسان را هدف گرفت.

احمد ظاهر متولد ۱۴ ژوئن ۱۹۴۶ از خوانندگان و نوازندگان برجسته افغانستان بود. وی در عمر کوتاه خود ۳۳ آلبوم منتشر کرد و در سن ۳۳ سالگی درگذشت. بیشتر آهنگ های احمد ظاهر به زبان فارسی است. احمد ظاهر آواز خوانی را از مکتب آغاز نمود و اولین آهنگش «آخر ای دریا» را در لیسه حبیبیه خواند. وی پس از نشان دادن استعداد در موسیقی در رادیو افغانستان برنامه‌هایی اجرا نمود. احمد پس از گذراندن دوره دانشسرا (دارالمعلمین) راهی هندوستان شد تا به تحصیلات موسیقی بپردازد.

شاید او اولین کسی بود که آلات موسیقی غربی را با موسیقی افغانی وفق داد و سازهای آکاردئون، ارگن و ترومپت و غیره را به موسیقی افغانی هدیه آورد. آوازه او از طریق موسیقی از شهرت پدرش که صدراعظم وقت افغانستان بود بالاتر رفت. او در سال ۱۳۵۱ خورشیدی لقب بهترین آوازخوان سال افغانستان را به دست‌آورد.

احمد ظاهر؛ سلطان جاویدان موسیقى كشور و فرزند معنوى فیلسوف نامدار خراسان ابونصرفارابى بود، او هنوز همچون نگین ارزشمندى بر تارك آسمان بلند موسیقی ما، پرتو افگن است و مى درخشد. امروز از ستارگان سمرقند تا عاشقان خجند و از ماهرویان هرات تا پرده نشینان نیشابورو طوس و تهران ، گوش جان به آهنگهاى جاویدان او مى سپارند و روح و روان خود را تطهیر می نمایند.

اگر پدیده ء منحصر بفرد موسیقى اصیل فلات ایران، استاد شجریان نازنین نمى بود به قاطعیت مى توانستم بگویم كه شادروان احمد ظاهر همچنان تك ستاره موسیقى اصیل كل سپهر فلات خراسان است.

اما سه نكته اساسى در باره شادروان احمدظاهر كه باید بدانیم.

یك

او هرگز بدنبال اشعار مبتذل ، هزل ، سخیف، لهو و لعب نرفت.
او اشعار بلند و ناب زبان فارسى را كه پیام آور معنویت، عشق و محبت بود، از دیوان به میدان آورد و جان و حیات دوباره بخشید.
او از بهترین اشعار مولانا، خیام، سعدى، حافظ، شهریار، عشقرى، سیمین بهبهانی، پروین اعتصامى و… در آهنگ هایش استفاده كرده است كه این نشاندهنده افق بلند دیدگاه و تفكر او را نشان مى‌دهد.
آهنگهاى او قطار سریع السیر قلل بلند اندیشه و خرد است.

دو

او براى كسب معاش، نام و شهرت به هنر روى نیاورد، كه هم صاحب معاش بود و هم نام داشت و هم فرزند یك صدراعظم بود.
او به موسیقى عشق مى‌ورزید و صداى سحر انگیز او هدیه یى خداوند به او بود و او قدر این نعمت الهى را بخوبى مى دانست و به همین دلیل بهترین و بلندترین اشعار مشاهیر شعر و ادب زبان فارسى را برگزید.

سه

احمد ظاهر مناعت طبع و عزت نفس را در پاى سیاست قربانى نكرد.
هنر را در خدمت ارباب زر و زور و تزویر قرار نداد.
و سرانجام عاشقانه در راه اندیشه و هنر خود از جهان ما گذر كرد.

ایكاش در راه و روش و منش، برخى از سیاستمداران فاسد مافیایى و شوراى علماى دربارى ما حد اقل مانند شادروان احمدظاهر در ظاهر و باطن صادق مى بودند و از ریا و تزویر حذّر مى نمودند.

به نظر مى رسد احمد ظاهر در باره موسیقى بر صراط مستقیم استوار باقى مانده بود و از نظر غزالى و فارابى بهره هاى فراوان برده است.

بگذارید، حالا كه سخن از سلطان موسیقى اصیل خراسان رفت، موسیقى را از دیدگاه ابونصر فارابى، امام ابوحامد محمد غزالى و سایر متفكران مطالعه كنیم.

ابونصر فارابى: “بونصر فارابى در احصاءالعلوم موسیقى را علم شناسایى الحان مى‌داند که شامل دو علم است: یکى علم موسیقى عملى و دیگرى علم موسیقى نظری.”

افلاطون در تعریف موسیقى مى‌گوید: «موسیقی وکلام رابطه ای تکمیلی با هم دارند،کلمات ازمنطق سرچشمه می گیرندو صدا از احساسات. موسیقى یک ناموس اخلاقى است که روح به جهانیان و بال به تفکر، و جهش به تصور، و ربایش به غم و شادی، و حیات به همه مى‌بخشد.“

امام محمد غزالی: «خداوندچشم را آفریدونگفت چیزهای زیبا رانبینید،لمس را آفرید ونگفت چیزهای لطیف رالمس نکنید،بویایی را آفرید ونگفت عطرگلها وبوهای خوش رامبوئید،ذائقه راآفرید ونگفت غذاهای خوش رامخورید…چگونه می توان گفت گوش را آفرید وگفت نواهای خوش رامشنوید.»

سیدنی فینکلشتاین: «موسیقی به دلیل ندشتن واژه یا تصویرهای عکس مانند،به نظرمیرسد که درونگراترین هنر باشد.»

آنتونی استور: «ازآنجا که موسیقی تنها زبانی است که ازمشخصه های متناقض قابل درک بودن وترجمه ناپذیری به طورتوأمان برخورداراست،خالق آن موجود قابل مقایسه با خدایان محسوب می شودوموسیقی خود به نتهایی بزرگترین معمای معرفت بشری است.»

ابن خلدون: «موسیقی ازآخرین صنایعی است که در اجتماع پدید می آید.زیرا این فن از هنرهای تفننی ومربوط به دوران کمال اجتماعات است،وبه جزخاصیت آسودگی وشادی وتفریح به هیچ یک ازخصوصیات اجتماع وابستگی نداردونیزاین هنراز نخستین صنایعی است که در هنگام ویرانی وسیرقهقرائی یک اجتماع،ازآن رخت برمی بندد وزایل می شود…»

بوئیتس: «موسیقی آنچنان به طورطبیعی با مایگانه است که حتی اگربخواهیم نمی توانیم از آن رهایی یابیم.»

واگنر میگوید: «آنجا که دل نیست موسیقی وجود ندارد.»

لئونارد ربنشتاین: «احساساتی وجود دارند که نمیتوان با کلمات بیان کرد.آنها آن قدرعمیق وخاص درما وجود دارند که کلمات قادربه بیان آنها نیستند.واین همان چیزیست که موسیقی را به صورت یک پدیدۀ فوق العاده جلوه میدهد.»

لرد بایرون میگوید: «اگر کسی گوش شنوا داشته باشد،در همه چیز موسیقی را خواهد شنید واآنجا که سخن باز می ماند موسیقی اغاز میشود.»

امام محمد غزالی (۴۵۰-۵۰۵ه)

غزالی همچون خیام یکی از آخرین نمایندگان دوره روشنگری و فکری بود که از زمان ساسانیان آغاز شده بود. او در دوره متناقض و پیچیده سلجوقیان زندگی می کرد که تعارضات و درگیری های مذهبی و عقیدتی و فرهنگی به شکل غامض خود ادامه داشت. وی یکی از فیلسوفان معروف در زمان صدارت نظام الملک بود که منصب تدریس مدرسه نظامیه (نیشابور) را به عهده گرفت. از او تألیفاتی چند در زمینه های گوناگون بر جای مانده است که درباره موسیقی نیز نظریاتی ارائه نموده است.

غزالی در کتاب «احیاء العلوم» درباره تأثیر نغمه ها در تحریک عواطف چنین آورده است:« پس می گوییم که حق تعالی را سری است در مناسبت نغمه های موزون به ارواح تا به حدی که وی را در آن اثرهاست عجیب. چه بخنداند و به طرب رساند. و بعضی آن است که از اندامها حرکت بیرون آرد بر وزن آن به دست و پای و سر. و گمان نباید برد که آن برای دریافت معنی شعر است. چه آن اثر در رودها هم هست، تا به حدی که گفته اند هر که را بهار و زهرات آن بربط و نغمات آن در جنبش نیارد، مزاح او متغیر باشد و علاج او متعدز بود. و چگونه آن از دریافت معنی باشد، که آن تأثیر از طفلی که در گاهواره هم دیده می شود؛ چه آواز خوش او را از گریه مانع می شود و نفس او را از سبب گریاننده مشغول می کند و به شنیدن آن می آرد و اشتر باکجی طبع خود از خواندن شعر چنان اثر می پذیرد که بارگران را با آن سبک می شمارد، و راه دراز را از شنیدن کوتاه می پندارد. و آن نشاط در وی پیدا می آید که وی را مست و واله می گرداند. و می بینی در حالی که بیابانها مالیده باشد و در زیر محملها مانده باشد، چون آواز «حدا» بشنود گردن برافرازد و گوش به حاری دارد و چنان شتافتن گیرد که محملها در جنبش آید. و بسیار باشد که از سختی رفتن و گرانی بار تنش تلف شود و از غایت نشاط وی را از آن شعور نبود.»

غزالی در جای دیگر این کتاب به تخلیه عواطف و هیجانهای مثبت و منفی با آهنگ های روح بخش و تأثیر عاطفی سماع چنین نوشته است:« بدان که دلها و باطنها خزاین اسرار و معادن جواهرات و جواهر آن همچنان پوشیده است. در دل که آتش در آهن و سنگ و آب در زیر خاک وگل و بیرون آوردن آن امکان ندارد جز به سماع با جوش. چه به شفاف خاص خانۀ دل راهی نیست جز از دهلیز گوش و نغمه های موزون متناسب خزینه های سینه ها را پیدا گرداندن و محاسن و مساوی آن را به حد ظهور رساند. و در حال شورانیدن، از کوزۀ دل بیرون نه آید جز چیزی که در او نهان است، چنان که از کوزۀ گل ترشح نماید مگر آنچه در آن است پس نقدهای دل را سماع محکی صادق و معیاری ناطق است. هرگز هیچ روحی به دل نرساند که نه چیزی را که بر او غالب است بجنباند. و چون دلها-از آنچه که طبع هاست-مطیع و منقار سمعهاست، تا سر آن در سماع نهان پیدا می آید و نیک و به آن روی می نماید.»

در همین کتاب دربارۀ تأثیر موسیقی برموجودات نوشته است:«در جایی که شتر بایستی طبیعتش از حدا متأثر می گردد چنان که آدمی از شنیدن غنا و بانگ دلپذیر به وجد در می آید از حیوان نیز پست تر است. اگر بهار و گلهای رنگارنگ رو به در آن و یا عود و نغمه کارهایش نیز کسی را به جنبش و نشاط در نیاورد آن شخصی فاسد المزاج و کثر طبع باشد.»

غزالی در کتاب کیمیای سعادت آورده است:«سماع آواز خوش و موزون گوهر آدمی را بجنباند و در روی چیزی پدید آورد بی آنکه آدمی را در آن اختیاری باشد و سبب آن مناسبی است که گوهر آدمی را با علم علوی وعالم ارواح پیوند باشد.»

مری بویس تحت عنوان موسیقی عملی چنین می نویسد: [غزالی اینگونه نقل می کند:« وجد یعنی حالتی که از شنیدن موسیقی (السماع) حاصل می شود». همین دانشمند در جای دیگری از رسالۀ خود دربارۀ موسیقی و وجد « هفت دلیل بر این اعتقاد می آورد که افاقۀ موسیقی در ایجاد وجد، حتی از خود قرآن مجید هم بیشتر است.»]

دركدام أیه آمده موسیقى حرام است؟

تمام تلاش متعصبین و دگم اندیشان ضد موسیقى از تعبیر و تفسیر این أیه است كه در ان واژه”زور” آمده و زور به معنى موسیقى نیست.

«ذلك و من یعظم حرمات الله خیرٌ له عند ربه واحلت لكم الانعام الاماتتلی علیكم فاجتنبوا الرجس من الاوثان واجتنبوا قول الزور”

مری بویس تحت عنوان موسیقی عملی چنین می نویسد: [غزالی اینگونه نقل می کند:« وجد یعنی حالتی که از شنیدن موسیقی (السماع) حاصل می شود». همین دانشمند در جای دیگری از رسالۀ خود دربارۀ موسیقی و وجد « هفت دلیل بر این اعتقاد می آورد که افاقۀ موسیقی در ایجاد وجد، حتی از خود قرآن مجید هم بیشتر است.»]

امیدوارم طنین معجزه آسای صدای معنوی و روحانی او مجلس آراء محفل امام غزالی، مولانا، ابن سینا، فردوسی و ابونصر فارابی و… در بهشت برین بوده باشد.

عبدالحی خراسانی

نظرات

مطالب مرتبط

بازی نهنگ آبی چیست و چگونه باعث خودکشی شده است؟

بازی انترنیتی نهنگ آبی در سال ۲۰۱۳ میلادی توسط فیلیپ بودکین در روسیه طراحی شده …